Üniversitelerin Girişimcilik ve Yenilikçilik Kapasitelerini Geliştirmesi

Diler Aslan

Üniversiteler; eğitim-öğretim, araştırma ve topluma katkı/hizmet çekirdek süreçlerinde başarılı olmak için çeşitli alanlarda kapasitelerini geliştirmek durumundadır.  Kalite güvencesi, risk temelli düşünce, süreç yaklaşımı, verilere dayalı yönetim ve değişim yönetimi yanında yenilikçilik ve girişimcilik de hızla değişen dünyada önem kazanan kapasitelerdendir.

Yükseköğretim kurumlarının yenilikçilik ve girişimcilik kapasitelerini geliştirmelerine yardımcı olmak amacıyla Avrupa Komisyonu ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (Organization for Economic Co-Operation and Development, OECD) işbirliğiyle HEInnovate Özdeğerlendirme Çerçevesi oluşturulmuştur¹. Bu araç üniversitenin sekiz boyutta kendisini değerlendirmesini sağlar:

1. Liderlik ve Yönetişim
2. Kurumsal Kapasite
3. Girişimci Öğretim ve Öğrenme
4. Girişimcilerin Hazırlanması ve Desteklenmesi
5. Dijital Dönüşüm ve Dijital Yetkinlik
6. Girişimcilik Ekosistemi ve Ağlar
7. Girişimci Kurumun Etkileri
8. Uluslararasılaşmış Kurum

Üniversiteler, bu tür kapasiteleri için bir ofis kurarak yol almayı tercih etmektedir. Yükseköğretim Kurumlarında Risk, Kalite ve Süreç Temelli Yönetim Modeli kitabımda vurguladığım gibi yalnız ofis kurarak birkaç kişiyi sorumlu tutmak yararlı olmamaktadır². Koordinasyonu sağlayacak sorumlu veya sorumlular atanabilir, ancak strateji ve politikalar oluşturulmalı ve tüm çekirdek süreçlere entegre edilmelidir.

Diğer olgunluk veya hazır olma durumu değerlendirme araçları gibi bu araç da üniversitenin bütüncül değerlendirilmesini sağlar ve

• Yenilikçi ve girişimci bir kurum olma yolundaki güçlü ve gelişime açık alanlarını görünür kılar.
• Stratejik planlama ve kurumsal dönüşüm için ortak dil sağlar.
• Üniversite içindeki farklı paydaşlar aynı çerçevede düşünebilir.

Bu şekilde tüm üniversiteye bütünleşik bakılarak sistematik bir şekilde sürekli iyileştirmeler sağlanabilir.

Öncelikle yenilik ve girişimcilik ile ilgili önemli olan ve ortak öğrenilmesi gereken gerçekleri vurgulamakta yarar vardır.

Yenilik, akademik etkiyi artıran bir araçtır ve gelişmiş yenilikçilik kapasitesi ile üniversite;

• Araştırma çıktılarının toplumsal ve ekonomik etkisinin değerlendirilmesini sağlar.
• Mezunların girişimcilik yetkinliklerini geliştirir.
• Öğrencilerini; belirsizlikle baş edebilen, değer üreten ve sorumluluk alan bireyler olarak yetiştirir.
• Üniversite–sanayi–kamu iş birliklerinin somut sonuçlarını ayrıntılı değerlendirir.
• “Kaç makale yayınlandı?” sorusu kadar, “Bu bilgi kimin hayatını değiştirdi?” sorusuna da yanıt bulunur.

Girişimcilik hakkındaki yanlış anlaşılmanın da değerlendirilmesinde yarar vardır. Girişimcilik, yalnız şirket kurmak demek değildir. Bir araştırmacının yeni bir klinik süreç tasarlaması; bir öğrencinin sosyal bir probleme dijital çözüm üretmesi; bir fakültenin disiplinler arası yeni bir program geliştirmesi de girişimciliktir. Girişimcilik kapasitesi yüksek olan bir üniversite teknoloji transfer bağlamında; yalnız patent sayısı değil, etki değerini de ölçer. Girişimcilik sürecine akademisyenler kadar öğrenciler ve idari kadroların da katılması sağlanmalıdır.

İyi tasarlanmış bir yenilik ve girişimcilik yaklaşımı, akademik kaliteyi zayıflatmaz; görünür ve etkili kılar. Yenilik ve girişimcilik; bir moda kavram, bir proje başlığı ve bir ofisin sorumluluğu değildir. Bu, üniversitenin kendisini yeniden tanımlama biçimidir.

Üniversite, bu değerlendirme araçlarıyla yenilikçilik ve girişimcilik kapasitelerinin mevcut durumunu anlayabilir ve nasıl geliştireceklerine somut bir şekilde karar verebilir.

Dereceli Değerlendirme Dosyalarına aşağıdaki listeden ilgili boyuta tıklayarak erişebilirsiniz (Her boyut ile ilgili ayrıntılı açıklama ilgili dosyalarda bulunmaktadır):

8 Temel Boyut
       D1. Liderlik ve Yönetişim
       D2. Kurumsal Kapasite
       D3. Girişimci Öğretim ve Öğrenme
       D4. Girişimcilerin Hazırlanması ve Desteklenmesi
       D5. Dijital Dönüşüm ve Dijital Yetkinlik
       D6. Girişimcilik Ekosistemi ve Ağlar
       D7. Girişimci Yükseköğretim Kurumunun Etkisi
       D8. Uluslararasılaşmış Kurum

Not: Değerlendirme aracının sonuçlarına göre üniversitenin profili belirlenebilmektedir³. Bu profiller aşağıdaki gibi gruplandırılmaktadır:

1. Girişimci Adayı (Entrepreneurial Aspirant)
2. İnşa Eden (The Builder)
3. Eğitici (The Educator)
4. İç Performans Odaklı Kurum (The Internal Performer)
5. Bölgesel Performans Odaklı Kurum (The Regional Performer)
6. Uluslararası Performans Odaklı Kurum (The International Performer)
7. Usta Kurum (The Guru)

Üniversite “HEInnovate Action Card³” yardımıyla bu profillere göre veya bu değerlendirme çıktılarıyla boşluklarını belirleyerek kendi koşullarına göre yol haritası çizebilir.

Kaynaklar

1. Your HEInnovate journey. https://www.heinnovate.eu/en (Erişim: 04.01.2026)
2. Aslan D. Yüksekeöğretim Kurumlarında Risk, Kalite ve Süreç Temelli Yönetim Modeli. 2021. Nobel Akademik Yayıncılık. Ankara (https://www.nobelyayin.com/yazar-diler-aslan-14744/)
3. Sailer K, Bernadó E, Huber F, Dorsch J, Gabriel B, Valente R, et al. HEInnovate Action Card. An Inspirational Guide for the Entrepreneurial University [Internet]. [cited 2026 Jan 5]. Available from: https://www.heinnovate.eu/sites/default/files/2025-10/HEInnovate-Action-Cards.pdf

Prof. Dr. Diler Aslan
(https://orcid.org/0000-0003-4907-9445)
Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya (2019-2019)
D-Tek Teknoloji Geliştirme, Üretim, Danışmanlık ve Eğitim Ltd. Şti. (2013-…)
5 Ocak 2026