Neden Hastaneler FHIR’a Uyum Sağlamalı?

Diler Aslan

Dijital çağ gerçek sağlık verilerinden yararlanma olanağı sunuyor. Bunun için başlıca şart veri alışverişinin güvenilir bir şekilde gerçekleştirilmesi.  Çok faktörlü etken var.

İlki verilerin birbirleriyle konuşabileceği şekilde adlandırılmaları. Hızlı Sağlık Hizmeti Birlikte İşlerlik Kaynakları (Fast Healthcare Interoperability Resources, FHIR) veri modeli bunu sağlıyor. FHIR’ı, birlikte işlerlik yaklaşımı, API temelli yapısı ve modern sağlık bilişimi mimarileriyle olan ilişkisi teknik açıdan değerlendirildiğinde çok yönlü ve derin bir çerçeve sunmaktadır.

HL7/FHIR toplulukları, uluslararası ve ulusal düzeylerde; standart geliştirme, uygulama rehberleri oluşturma, gerçek yaşam senaryolarını değerlendirme ve geri bildirim mekanizmalarını işletme konularında aktif bir iş birliği içinde çalışmaktadır.

FHIR’ın ülkemizde çoğunluk tarafından tanınmadığını gözlemlemekteyiz. Bu bilgiler ışığında,  Dijital Sağlık Programı kapsamında FHIR yaklaşımını öncelikle teknik bir bakış açısıyla tanıtmaya çalıştık.

Türkiye Klinikleri TV’de bu kapsamda üç söyleşi gerçekleştirdik. Bu sayfadaki “Hızlı Sağlık Hizmeti Birlikte İşlerlik/Çalışabilirlik Kaynakları (FHIR) Standardı: Dünyadaki ve Türkiye’deki Durum” başlıklı blogda bu söyleşilere erişilebilmektedir.

Söyleşilerde, 2011 yılından itibaren dünyada giderek yaygınlaşan FHIR çalışmalarına Türkiye’den yapılan katkılar ele alınmış; aynı zamanda ülkemizde bu yaklaşımın henüz yeterince bilinmediği açık biçimde ortaya konmuştur. Söyleşi içerikleri ve yürütülen araştırmalar, FHIR’ın Türkiye’de hâlen sınırlı tanındığını göstermektedir.

Dijital çağda uluslararası standartlara göre ülke şartlarına göre üretilen yazılımların kullanılması stratejik avantaja sahiptir. Bu bağlamda dünyadaki çalışmalarda yer almak şart görünmektedir.

Bu tür çalışmalarda etkin biçimde yer alabilmek için ise pilot uygulamaların başlatılması, bu pilotların da klinik temelli ihtiyaçlardan beslenmesi gerekmektedir.

Bu noktada temel soru şudur: Hekimler ve hastaneler FHIR’dan ne tür yararlar sağlayacaktır?

Bu yazıda, bu yararlar özetlenmeye çalışılmaktadır.

1. Veri Paylaşımını Kolaylaştırır ve Erişimi Hızlandırır

FHIR, farklı elektronik sağlık kayıt sistemleri arasında standart, API tabanlı veri alışverişi sağlar. Böylece farklı kurumlar veya sistemler arasında hasta verisi anlık ve güvenli biçimde paylaşılabilir. Bu durum, bakım koordinasyonunu doğrudan iyileştirir ve klinik süreçlerde gecikmeleri azaltır.

2. Hasta Yönetimi ve Bakım Sürekliliğini Destekler

FHIR ile hasta verilerine erişim kolaylaştığında:

• Hastalar, sağlık hizmeti aldıkları süre boyunca izlenebilir,
• Klinik karar verme süreçleri iyileşir,
• Farklı hizmet noktalarındaki bilgiler birleştirilerek bütüncül hasta geçmişi çıkarılabilir.

Bu durum hasta bakımında süreklilik ve tutarlılık sağlar.

3. Araştırma Verilerini Toplama ve Kullanmayı Kolaylaştırır

FHIR, klinik araştırma için veri standardizasyonunu sağlar:

• Elektronik sağlık Kayıtlarından doğrudan veri çekmeyi kolaylaştırır,
• Veri setlerini ortak biçimde tanımlar,
• FHIR tabanlı araçlar araştırma veri akışını iyileştirir.

FHIR tabanlı araştırma projeleri artmaktadır.  

4. Veri Standardizasyonu ve Analiz İçin Altyapı Sağlar

FHIR’ın standart veri yapısı:

• Veri analizi,
• Büyük veri uygulamaları,
• Modern yapay zekâ destekli çözümlerde veri girişini kolaylaştırır.

FHIR, yalnız verinin paylaşılmasını değil; verinin anlamlı ve analiz edilebilir hâle gelmesini de sağlar.

5. Araştırma Verilerinin Yeniden Kullanımını Destekler

Yayınlarda FHIR’ın:

• Veri yakalama, standardizasyon, analiz ve paylaşımda kullanıldığı,
• Klinik veriyi araştırma amaçlı yeniden kullanımını kolaylaştırdığı bildirilmektedir.

Bu, klinik araştırma projelerinde hem zaman hem maliyet tasarrufu sağlar.

6. Klinik Süreçlerde Daha İyi Veri Kalitesi ve Karar Destek Olanağı

FHIR tabanlı veri akışları sayesinde:

• Veriler daha tutarlı,
• Klinik olaylar daha doğru tanımlanabilir,
• Karar destek sistemleri gerçek zamanlı ve güvenilir verilere dayanabilir.

Bu da hasta güvenliğini ve etkin bakım planlamasını artırır.

7. Kalite Ölçümünü ve Raporlamayı Kolaylaştırır

FHIR standartları, kalite göstergeleri ve raporlamaları için otomatik veri çıkarımını destekleyebilir. Bu, kalite yönetimi süreçlerinde doğruluk ve hız sağlar. Örneğin:

• Performans göstergeleri,
• Denetim kanıtları,
• Akreditasyon raporları

gibi çıktılar FHIR ile daha hızlı ve güvenilir yapılabilir.

Özetlenirse;

FHIR:

• Hekimlerin ve sağlık bakımı ekibinin işini zorlaştıran bir teknoloji değildir
• Hastaneler için yalnız “bilişim projesi” değildir
• Araştırmacılar için ek yük değildir

FHIR, mevcut klinik emeğin değerini artıran bir altyapı olarak değerlendirilmeli ve pilot uygulamalar başlatılmalıdır.

Saygılarımla…

Prof. Dr. Diler Aslan

ORCID ID: 0000-0003-4907-9445

7 Şubat 2026

Kaynaklar

1. Mandel JC, Kreda DA, Mandl KD, Kohane IS, Ramoni RB. SMART on FHIR: a standards-based, interoperable apps platform for electronic health records. Journal of the American Medical Informatics Association (JAMIA). 2016;23(5):899–908.
2. Lehne M, Sass J, Essenwanger A, Schepers J, Thun S. Why digital medicine depends on interoperability. NPJ Digital Medicine. 2019;2:79.
3. Bender D, Sartipi K. HL7 FHIR: An agile and RESTful approach to healthcare information exchange. Proceedings of the IEEE 26th International Symposium on Computer-Based Medical Systems.
4. Pfaff ER, Champion J, Bradford RL, et al. Fast Healthcare Interoperability Resources (FHIR) as a meta model to integrate real-world data sources. Journal of Biomedical Informatics. 2019;95:103120.
5. Benson T, Grieve G. Principles of Health Interoperability: SNOMED CT, HL7 and FHIR.
   3rd ed. Springer; 2016.