Tıbbi Laboratuvarda Yapay Zekâ: Yeni Bir Yönetim ve Kalite Gündemi

Her alanda olduğu gibi tıbbi laboratuvarlar da çeşitli zorlayıcı gelişmelerle karşı karşıyadır. Özellikle yoğun iş yükü altında çalışan sağlık hizmetleri profesyonellerine yararlı olabileceği düşüncesiyle bu bilgileri derleyerek paylaşıyorum. Bu bağlamda, uzun yıllara dayanan ve halen eğitimlere katılarak zenginleştirdiğim bilgi ve deneyimlerimi yeni gelişmelerle birleştirerek sunmaktayım. Yapay zeka sistemlerinin insan sağlığı ve hasta güvenliği açısından istenmeyen olaylara neden olmaması için akademisyen olarak görevlerimiz arasındadır.

Yapay zekâ, tıbbi laboratuvarlarda yalnız sonuçları yorumlayan veya iş akışlarını hızlandıran bir teknoloji değil. Kullanılan verinin kalitesi, sistemin amaçlanan kullanımı, performansının doğrulanması, insan gözetimi ve hasta güvenliği birlikte ele alınmalı.

Bu nedenle yapay zekâ uygulamalarını değerlendirirken iki farklı düzeyi ayırt etmek gerekir: Kuruluşun yapay zekâyı nasıl yöneteceği ve belirli bir YZ sisteminin tıbbi laboratuvarda kullanıma uygun olup olmadığı.

D‑Tek Bilgi Merkezi’nde oluşturduğumuz Tıbbi Laboratuvarda Yapay Zekâ bölümünde bu konu aşağıdaki başlıklarda açıklanmaktadır.

• ISO/IEC 42001: Yapay Zekâ Yönetim Sistemi
• ISO/DIS 24051-1: Tıbbi Laboratuvarlarda Yapay Zekâ
• ISO/IEC 42001 ve ISO/DIS 24051-1 arasındaki farklar ve ISO 15189:2022 ile ilişkileri
• ISO/IEC 42001 gerekliliklerinin laboratuvar kalite yönetim sistemine entegrasyonu

Bu başlıklar altında standart özetleri, uygulanabilirlik bildirgesi örneği, YZ sistemi yaşam döngüsü, performans bileşenleri ile sistem değerlendirme ve karar formu gibi uygulamaya yönelik belgeler yer almaktadır.

Bölümde ayrıca Tanı ve Laboratuvar Tıbbı Derneğinin (ADLM) yayımladığı Laboratuvar Tıbbında Yapay Zekâ politika belgesi özetlenmektedir[1]. Belgenin temel mesajı açıktır: Güvenilir sağlık YZ’si yalnızca güçlü algoritmalarla değil; kaliteli ve harmonize veri, doğrulama, sürekli izleme, insan gözetimi ve yerleşik kalite yönetim sistemleriyle mümkündür.

Tıbbi laboratuvarların doğrulama, kalite güvencesi, risk yönetimi ve sürekli performans izleme konularındaki deneyimi, sağlıkta yapay zekânın güvenli kullanımına önemli bir temel sunmaktadır.

Yeni bilgi ve belgelere ulaşmak için D‑Tek Bilgi Merkezi’ndeki Tıbbi Laboratuvarda Yapay Zekâ bölümünü inceleyebilirsiniz.

Prof. Dr. Diler Aslan
ORCID ID: 0000-0003-4907-9445
27.08.2026

[1] ADLM. Artificial intelligence in laboratory medicine Leveraging laboratory expertise to improve patient care. 2026.