Büyük Dil Modeli Destekli Dijital Sağlık Olgunluk Değerlendirilmesi
Olgunluk değerlendirme modelleri; Yetenek Olgunluk Modeli Entegrasyonu (CMMI) Enstitüsü, Sağlık Bilgi ve Yönetim Sistemleri Derneği (HIMSS), Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Bankası ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD) gibi uluslararası kuruluşlar tarafından farklı alanlar için geliştirilmiş ve yaygın olarak kullanılmaktadır. Dijital sağlık alanında bu modeller; veri yönetimi, sağlık bilgi sistemleri, teknoloji altyapısı, yönetişim, iş gücü, veri kalitesi ve birlikte işlerlik gibi temel bileşenlerin sistematik olarak değerlendirilmesini sağlamaktadır.
Olgunluk değerlendirmesi yalnızca mevcut durumu belirlemek amacıyla değil; güçlü ve gelişime açık yönlerin ortaya konulması, öncelikli iyileştirme alanlarının belirlenmesi ve stratejik yol haritalarının oluşturulması amacıyla uygulanmaktadır.
Bu çalışmada, Büyük Dil Modeli (Large Language Model, LLM) değerlendirmelerinde; uluslararası ve ulusal stratejik planlar, resmi politika belgeleri, sistematik derlemeler, bilimsel yayınlar, olgunluk modelleri ve değerlendirme çerçevelerinden oluşturulan bilimsel bilgi tabanı kullanılmıştır. Değerlendirmelerde Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Dünya Bankası, HIMSS, OECD ve diğer uluslararası kuruluşlar tarafından geliştirilen dijital sağlık, veri yönetimi ve sağlık bilgi sistemi olgunluk modelleri ile Türkiye’nin stratejik planları ve resmi raporları dikkate alınmıştır. Ayrıca geliştirilen 1–5 dereceli olgunluk matrisleri kullanılarak LLM’nin her bileşeni sistematik ve kanıta dayalı biçimde değerlendirmesi sağlanmıştır. Böylece değerlendirmeler yalnızca modelin genel bilgisine değil, bilimsel kanıtlara ve önceden tanımlanmış değerlendirme ölçütlerine dayandırılmıştır.
Ayın zamanda geliştirilen 1–5 dereceli olgunluk matrisleri kullanılarak LLM’nin her bileşeni sistematik ve kanıta dayalı biçimde değerlendirmesi sağlanmıştır. Böylece değerlendirmeler yalnızca modelin genel bilgisine değil, bilimsel kanıtlara ve önceden tanımlanmış değerlendirme ölçütlerine dayandırılmıştır. Bu yöntem kullanılarak Türkiye’deki hastanelerin veri yönetimi olgunluğu, sağlık bilgi sistemi olgunluğu ve dijital sağlık işgücü olgunluğu ulusal ve uluslararası kanıtlar doğrultusunda değerlendirilmiş; güçlü yönler, gelişime açık alanlar ve öncelikli iyileştirme gereksinimleri belirlenmiştir.
Değerlendirmelerde yaygın olarak kullanılan 1–5 dereceli olgunluk değerlendirme anahtarı esas alınmıştır. Buna göre 1: Başlangıç, 2: Gelişmekte, 3: Tanımlanmış, 4: Yönetilen ve 5: En İyi Uygulama/Sürekli İyileştirme düzeylerini ifade etmektedir. Bu yaklaşım, değerlendirmelerin nesnel, karşılaştırılabilir ve tekrarlanabilir olmasını sağlayarak kuruluşların mevcut durumlarını değerlendirmelerine, öncelikli iyileştirme alanlarını belirlemelerine ve sürekli iyileştirme çalışmalarını planlamalarına katkı sağlamaktadır.
*CMMI: Capability Maturity Model Integration (CMMI) Institute
HIMSS: Healthcare Information and Management Systems Society
World Bank: Dünya Bankası
WHO: World Health Organization
OECD: Organisation for Economic Co-operation and Development